The coming Collapse of the Middle Class

Με αφορμή μια συζήτηση που έγινε σε ένα forum, ένα μέλος με προέτρεψε να δω την παρακάτω διάλεξη από την κα Elizabeth Warren που προβλέπει ότι σε λίγα χρόνια με τις αλλαγές που διαδραματίζονται η μεσαία τάξη θα εξαφανιστεί. Η διάλεξη είναι ωριαία και αποτελεί μέρος των "UC Berkeley Graduate Council Lectures"



Συχνά ακούγεται ότι η σημερινή γενιά αμοίβεται το ίδιο ικανοποιητικά με την προηγούμενη, εξακολουθεί να καταναλώνει τα ίδια βασικά αγαθά απλώς οι δαπάνες σε αγαθά πολυτελείας έχουν αυξηθεί τόσο πολύ που εξανεμίζουν τις παραπάνω αποδοχές. Το βίντεο υποστηρίζει το αντίθετο. Συγκεκριμένα οι δαπάνες για φαγητό είναι μειωμένες κατά 18% (17:32), για οικοσυσκευές -52% (19:01), τα έξοδα για αυτοκίνητο -24% (19:31) και στο ίδιο μοτίβο ακολουθούν οι δαπάνες για τσιγάρα, αλκοόλ, παιδικές τροφές και άλλα αγαθά ευρείας κατανάλωσης.

Τα έξοδα προκύπτουν από άλλες κατηγορίες. Τα έξοδα για αποπληρωμή υποθηκών αυξήθηκαν +76%, για ασφάλειες υγείας +74%, οι δαπάνες για την φροντίδα των παιδιών +100% και οι φόροι στο +25%. Ένα άλλο στοιχείο που ίσως μοιάζει αντιφατικό με την πρώτη παράγραφο είναι ότι οι δαπάνες για το αυτοκίνητο αυξήθηκαν +52%. Αυτό οφείλεται στο γεγονός ότι ναι μεν οι τιμές των αυτοκινήτων έπεσαν, αλλά επειδή σήμερα όλο και περισσότερες οικογένεις αγοράζουν 2 και 3 αμάξια τα συνολικά έξοδα ανέβηκαν.

Το πρώτο μέρος καταλήγει στο συμπέρασμα ότι αν μια οικογένεια στην οποία δουλεύουν και οι δύο γονείς, ξοδέψει τα χρήματα που απαιτούνται για να καλύψει 5 βασικές ανάγκες της, στο τέλος θα καταλήξει να έχει λιγότερα χρήματα διαθέσιμα από μια οικογένεια του '70 όπου δούλευε μόνο το ένα μέλος. Επίσης επειδή τα έσοδα της οικογένειας σήμερα εξαρτώνται από δυο άτομα οι πιθανότητες να χαθεί το εισόδημα της(ακόμα κι αν η τυχαία πιθανότητα ανεργίας παραμείνει ίδια) αυτομάτως διπλασιάζεται. Άλλο ένα αρνητικό επακόλουθο είναι ότι σε περίπτωση που συμβεί κάποια ατυχία (απόλυση, τραυματισμός) στο ένα μέλος της οικογένειας δεν υπάρχει εναλλακτική λύση για να αναπληρωθεί το χαμένο εισόδημα.

Στη συνέχεια αναφέρονται στην διάλεξη κάποια ενδιαφέροντα στατιστικά στοιχεία:

30:26 Η πιθανότητα πτώσης του εισοδήματος κατά 20% ή και περισσότερο, αυξήθηκε κατά τουλάχιστον 11%

32:28 Ενώ την δεκαετία του '70 η γυναίκα είχε δικαίωμα να παραμείνει στο νοσοκομείο έως και πέντε ημέρες μετά την γέννα, σήμερα ο χρόνος παραμονής περιορίζεται σε μόλις 24 ώρες.

37:44 Το ποσοστό οικονομικής αστάθειας για μια οικογένεια με παιδιά αυξήθηκε κατά 95%

41:28 Το τυπικό μοντέλο που έκανε μια ασφάλεια ζωής πριν από 30 χρόνια ήταν άντρας, άγαμος, γύρω στα 25. Το σημερινό είναι άντρας, παντρεμένος με 2 παιδιά και άνω των 35. Ακόμα ένα στοιχείο για τις ασφάλειες ζωής είναι ότι το 2001, 1.400.000 άνθρωποι έχασαν την ασφάλειας ζωής τους παρόλο που οι 800.000 από αυτούς είχαν εισόδηματα μεγαλύτερα των 40.000$

49:15 Παραθέτονται διάφορα διαγράμματα που αφορούν την χρεωκοπία. Εκτός των άλλων αναφέρεται ότι στατιστικά, περισσότερα παιδιά θα βιώσουν την χρεωκοπία στην οικογένεια παρά τον χωρισμό, παρόλο που το 85% αυτών που χρεωκοπούν το κρύβουν από γονείς, συγγενείς, συναδέλφους, φίλους και κυρίως τα παιδιά τους.

"I'm afraid we are moving from a 3-class society to a 2-class society"

Τα παραπάνω λόγια ανήκουν στην κα Warren η οποία πιστεύει ότι θα φτάσουμε σε ένα σημείο όπου θα υπάρχει μια ανώτερη τάξη, όχι απαραίτητα όλοι δισεκατομμυριούχοι, οι οποίοι θα έχουν μια εξασφαλισμένη δουλειά, δεν θα έχουν υψηλά χρέη, δεν θα αντιμετωπίζουν οικονομικά προβλήματα και θα καταφέρνουν να αποταμιεύουν μερικά ποσά για την κάλυψη έκτακτων αναγκών και όλοι οι υπόλοιποι θα ανήκουν στην κατώτερη τάξη, υπερχρεωμένοι, ανασφάλιστοι και ισοβίως εξαρτημένοι από την καθημερινή εργασία.

Προς το τέλος της ομιλίας της (52:49) ανακεφαλαιώνει και φτάνει σε συμπεράσματα που κάθε άλλο παρά ευοίωνα είναι. Προβλέπει ότι εφόσον οι φτωχοί θα έχουν λιγότερους διαθέσιμους πόρους να διεκδικήσουν, η παρακίνηση τους να προσφέρουν στην κοινωνία θα μειώνεται συνεχώς και λόγω των κοινωνικοικονομικών αλλαγών που θα επέρθουν στην μεσαία τάξη, θα είναι πολύ δύσκολο να εξασφαλίσει ένας φτωχός ένα καλύτερο επίπεδο ζωής.

"There is no place for the poor to go"

Οι μεγαλύτερες πτωχεύσεις στις ΗΠΑ

Διαβάζοντας σήμερα το newsletter του capital.gr έπεσα πάνω σε ένα άρθρο που μιλούσε για τις εταιρίες που πτώχευσαν στις ΗΠΑ, μερικά στοιχεία για το ύψος της ζημιάς που υπέστησαν και τις συνέπειες που ακολούθησαν. Παραθέτω το πλήρες κείμενο μιας και μου άρεσε που τις είχε όλες μαζί συγκεντρωμένες σε λίστα:

Η αίτηση για πτώχευση από την General Motors (GM) την 1η Ιουνίου αποτελεί την μεγαλύτερη πτώχευση από τον βιομηχανικό τομέα στην ιστορία των ΗΠΑ και μια από τις μεγαλύτερες συνολικά. Ακολουθεί μια ματιά στις δέκα μεγαλύτερες πτωχεύσεις στις ΗΠΑ έως τις 31 Μαΐου, όπως συντάχθηκαν από την BankruptcyData.com:

1. Lehman Brothers
Επενδυτική τράπεζα
Ημερομηνία υποβολής: 15 Σεπτεμβρίου 2008
Στοιχεία ενεργητικού προ της αίτησης (εκατ.): 691.063 δολ.
Αποτέλεσμα: Οι δραστηριότητες της Lehman στη Β. Αμερική πουλήθηκαν στην Barclays. Δραστηριότητες της εταιρείας στην Ασία, Ευρώπη και Μέση Ανατολή επίσης πουλήθηκαν. Τα λοιπά περιουσιακά στοιχεία της Lehman βρίσκονται στο πτωχευτικό δικαστήριο.

2. Washington Mutual
Τράπεζα συμμετοχών αποταμιεύσεων και δανείων
Ημερομηνία υποβολής: 26 Σεπτεμβρίου 2008
Στοιχεία ενεργητικού προ της αίτησης (εκατ.): 327.913 δολ.
Αποτέλεσμα: Στις 25 Σεπτεμβρίου, οι ομοσπονδιακές αρχές ανέλαβαν τον έλεγχο των τραπεζικών δραστηριοτήτων της WaMu για να τις πουλήσουν στη συνέχεια στην JPMorgan Chase. Η εταιρεία συμμετοχών στη συνέχεια υπέβαλε αίτηση στο Κεφάλαιο 11. Η υπόθεση είναι σε εξέλιξη.

3. WorldCom
Τηλεπικοινωνίες
Ημερομηνία υποβολής: 21 Ιουλίου 2002
Στοιχεία ενεργητικού προ της αίτησης (εκατ.): 103.914 δολ.
Αποτέλεσμα: Η WorldCom βγήκε από καθεστώς πτώχευσης το 2004 ως MCI. Η Verizon εξαγόρασε την MCI το 2005.

4. Enron
Ενέργεια, Φυσικό Αέριο
Ημερομηνία υποβολής: 2 Δεκεμβρίου 2001
Στοιχεία ενεργητικού προ της αίτησης (εκατ.): 65.503 δολ.
Αποτέλεσμα: Το 2004 τα απομεινάρια της Enron βγήκαν από καθεστώς πτώχευσης για την ολοκλήρωση της αναδιοργάνωσης και ρευστοποίηση των περιουσιακών στοιχείων. Το 2007 η εταιρεία άλλαξε την επωνυμία της σε Enron Creditors Recovery Corp. Η πτώχευση στο Κεφάλαιο 11 βρίσκεται σε εξέλιξη.

5. Conseco
Χρηματοοικονομικές υπηρεσίες
Ημερομηνία υποβολής: 17 Δεκεμβρίου 2002
Στοιχεία ενεργητικού προ της αίτησης (εκατ.): 61.392 δολ.
Αποτέλεσμα: Η Conseco βγήκε από καθεστώς πτώχευσης το 2003.

6. Chrysler
Αυτοκινητοβιομηχανία
Ημερομηνία υποβολής: 30 Απριλίου 2009
Στοιχεία ενεργητικού προ της αίτησης (εκατ.): 39.300 δολ.
Αποτέλεσμα: Έλαβε έγκριση από το πτωχευτικό δικαστήριο για την ολοκλήρωση της συνεργασίας με την ιταλική αυτοκινητοβιομηχανία Fiat. Η νέα εταιρεία, που θα ανήκει στο ταμείο υγειονομικής περίθαλψης των εργαζόμενων, στην αμερικανική και καναδική κυβέρνηση και στην Fiat, ενδεχομένως να βγει από το καθεστώς πτώχευσης έως τα μέσα του Ιουνίου.

7. Thornburg Mortgage
Πάροχος ενυπόθηκων δανείων
Ημερομηνία υποβολής: 1η Μαΐου 2009
Στοιχεία ενεργητικού προ της αίτησης (εκατ.): 36.521 εκατ.
Αποτέλεσμα: Η πτώχευση εκκρεμεί σε πτωχευτικό δικαστήριο στο Μέριλαντ. Ένα σχέδιο αναδιοργάνωσης αναμένεται στις 31 Αυγούστου.

8. Pacific Gas & Electric
Ενέργειας και φυσικό αέριο
Ημερομηνία υποβολής: 6 Απριλίου 2001
Στοιχεία ενεργητικού προ της αίτησης (εκατ.): 36.152
Αποτέλεσμα: Βγήκε από καθεστώς πτώχευσης το 2004

9. Texaco
Πετρέλαιο και πετροχημικά προϊόντα
Ημερομηνία υποβολής: 12 Απριλίου 1987
Στοιχεία ενεργητικού προ της αίτησης (εκατ.): 34.940 δολ.
Αποτέλεσμα: Βγήκε από καθεστώς πτώχευσης τον Απρίλιο του 1988. Συγχωνεύτηκε με την Chevron το 2001.

10. Financial Corporation of America
Χρηματοοικονομικές υπηρεσίες
Ημερομηνία υποβολής: 9 Σεπτεμβρίου 1988
Στοιχεία ενεργητικού προ της αίτησης (εκατ.): 33,864 δολ.
Αποτέλεσμα: Τον Φεβρουάριο του 1989 ανακοίνωσε σχέδια για την μετάβαση από το Κεφάλαιο 11 στο Κεφάλαιο 7 για ρευστοποίηση.

Οι άγαμες κόρες δικαιούνται (?) σύνταξη

Την συγκεκριμένη διάταξη που υφίσταται για το Δημόσιο δεν την γνώριζα να πω την αλήθεια και όταν τη διάβασα αναρωτήθηκα πως είναι δυνατόν να υπάρχουν ακόμα τόσο παράλογα επιδόματα. Σύμφωνα λοιπόν με το άρθρο του κ. Δημητρομανωλάκη

Πρόκειται στην ουσία για μια διάταξη που ισχύει μόνο στην Ελλάδα εδώ και περίπου 30 χρόνια και αφορά επίσημα πάνω από 40.000 γυναίκες, οι όποιες λαμβάνουν την σύνταξη του πατέρα τους εφόσον παραμένουν ανύπανδρες. Άλλα δεν είναι μόνο αυτό. Τη σύνταξη αυτή τη λαμβάνουν ακόμα και γυναίκες οι όποιες έχουν εισόδημα από άλλες πήγες, όπως για παράδειγμα από μισθούς ή από άλλες συντάξεις. Έτσι, για παράδειγμα, υπάρχουν σήμερα γυναίκες οι όποιες εργάστηκαν στο δημόσιο τομέα για 15-20 χρόνια και κατόπιν συνταξιοδοτήθηκαν στα 40 τους χρόνια με συντάξεις από την εργασία τους από 800 έως 1.000 ευρώ. Με την προσθήκη όμως της σύνταξης του πατρός τους, αυτή την στιγμή έχουν συνολικές αποδοχές περίπου 2.000 ευρώ.

Το κόστος για το δημόσιο μόνο για τις συντάξεις αυτές είναι τεράστιο και υπερβαίνει τα 550.000.000 ευρώ, καθώς εκτιμάται ότι η μέση σύνταξη κυμαίνεται μεταξύ 1.000-1.200 ευρώ μηνιαίως.

Δηλαδή αν κατάλαβα καλά μια κοπέλα που δεν έχει παντρευτεί και ο πατέρας της δούλευε στο δημόσιο, δικαιούται (!!!) να παίρνει σύνταξη ανεξαρτήτως αν δεν έχει προβλήματα επιβίωσης. Μάλιστα είναι τόσο φυσιολογικό αυτό το μέτρο που έπρεπε να έρθει Δικαστήριο των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων να το καταργήσει, κανείς δεν έβλεπε την αδικία.

Κρίμα γιατί κατά τα άλλα περνάμε περίοδο οικονομικής στενότητας, τα έσοδα στο δημόσιο είναι περιορισμένα, γίνονται προσπάθειες για να την εξυγίανση των οικονομικών του κράτους και άλλα όμορφα που ακούγονται από τους υπεύθυνους.

Το κόστος της κρίσης στις ΗΠΑ

Καθώς η κρίση συνεχίζεται γεννάται το ερώτημα πόσο έχει κοστίσει στις ΗΠΑ μέχρι τώρα και αν γίνεται μια εκτίμηση για το πόσο θα πληρώσουν τελικά οι αμερικάνοι πολίτες μέχρι να βγούν από αυτή. Τα ποσά που διαβάζω κατα καιρούς ανέρχονται σε δεκάδες δις δολλάρια που χρησιμοποιούνται σε επιμέρους τομείς της οικονομίας για να καλύψουν τις απώλειες.

Πόσο όμως τελικά έχει στοιχίσει μέχρι τώρα αυτή η κρίση? Αν και κανείς δεν μπορεί να είναι σίγουρος καθώς έψαχνα λεπτομέρειες έπεσα στο παρακάτω βίντεο:

How we created the economic crisis

Οι αριθμοί αυτοί, αν ανταποκρίνονται στην αλήθεια, είναι αξιοπρόσεκτοι καθώς ακόμα και ιδιαίτερα δαπανηρά projects στην μέχρι τώρα ιστορία έχουν κοστίσει λιγότερο.

Ξεκινώντας από την αρχή, ξοδεύονται 29,5 δισεκατομμύρια δολλάρια για την Bear Sterns ποσό που φαίνεται λίγο μπροστά σε αυτά που χρειάστηκαν για την κατασκευή της Διώρυγας του Παναμά ($14,3 δις σε τιμές του 2007 - $639 εκ. σε τιμές του 1914). Στη συνέχεια τα έξοδα αυξάνονται κατακόρυφα: 97,2 δις δολλάρια για την Bank of America, $97,4 δις για την στήριξη των αυτοκινητοβιομηχανιών $235 δις για την Citygroup και $112 δις για την AIG, ποσό που συγκρίνεται στο βίντεο με τα $115 δις του σχεδίου Μάρσαλ που χρειάστηκαν για την οικονομική ενίσχυση της Ευρώπης μετά τον Δεύτερο Παγκόσμιο.

Φυσικά η στήριξη της Αμερικάνικης Οικονομίας δεν σταματάει εδώ. Χρησιμοποιούνται επιπλέον $710 δις για την διάσωση των τραπεζών και χρηματοπιστωτικών ιδρυμάτων, πλέον των $300 δις που χρειάστηκαν για την στήριξη των καταναλωτών που δεν μπορούσαν να αποπληρώσουν τα στεγαστικά δάνεια. Ενδεικτικά το κόστος του πολέμου του Ιράκ που τόση φασαρία είχε γίνει πριν την κρίση, στοίχισε περίπου $597 δις.

Αν και η αλήθεια είναι ότι διατηρώ μερικές επιφυλάξεις για ορισμένους αριθμούς, πχ ότι προβλέπεται να ξοδευτούν συνολικά $12.000.000.000.000 (τρισεκατομμύρια!!) δολλάρια, εντούτοις γενικότερα δεν μπορεί να παραβλέψει κανείς το γεγονός ότι στοιχίζει πολύ ακριβά η έξοδος από την κρίση.

Η Ιρλανδία περνάει κρίση

Το οικονομικό θαύμα της Ιρλανδίας ξεκίνησε το 1987 όταν άλλαξε η κυβέρνηση, σε μια περίοδο που υπήρχε έντονο πρόβλημα με τη διαχείριση του χρέους της. Μέσα από μια σειρά συμφωνιών που αφορούσαν τις αυξήσεις των μισθών, τις συνθήκες εργασίας και τον τρόπο επίλυσης των εργασιακών διαφορών κατάφεραν να ελέγξουν τον πληθωρισμό και το νόμισμα με αποτέλεσμα να υποχωρήσουν τα επιτόκια. Με προσανατολισμό στο ελεύθερο εμπόριο έφτασαν να εξάγουν το 90% της παραγωγής τους και με την επιβολή χαμηλής φορολογίας κερδών προσέφεραν ένα ισχυρό κίνητρο για την εγκατάσταση επιχειρήσεων στη χώρα όπως η Dell, η Apple, η Microsoft και η Intel. O συνδυασμός όλων αυτών των στοιχείων απογείωσε την ιρλανδική οικονομία, που είχε ρυθμούς ανάπτυξης της τάξης του 9% - 10% στο δεύτερο μισό της δεκαετίας του 1980 και στη δεκαετία του 1990.

Στην Ιρλανδία η αναλογία των ξένων παραγωγικών επενδύσεων στο ΑΕΠ ήταν δεκαπλάσια από όσο στη Γερμανία, πενταπλάσια από όσο στη Γαλλία και τετραπλάσια από όσο στη Βρετανία. Το ύψος δε των αμερικανικών επενδύσεων από 36 δισ. δολάρια το 2000, είχε φτάσει στα 87 δισ. δολάρια το 2008. Η αγγλόφωνη Ιρλανδία με το υψηλής ειδίκευσης αλλά γενικά φθηνό σε σχέση με τις ΗΠΑ προσωπικό, το ευνοϊκό φορολογικό καθεστώς για τις ξένες επιχειρήσεις και την «κάρτα μέλους» στην ευρωζώνη ήταν σωστός μαγνήτης για τις αμερικανικές εταιρείες, ιδίως αυτές των κλάδων υψηλής τεχνολογίας και φαρμάκου, που ήθελαν να αυξήσουν το μερίδιό τους στην ευρωπαϊκή αγορά. Χάρη στις εξαγωγές των ξένων θυγατρικών και τις θέσεις εργασίας που δημιουργούσαν, η ιρλανδική οικονομία κάλπαζε με τον ταχύτερο ρυθμό ανάπτυξης στην Ευρωπαϊκή Ενωση, 7%, τη δεκαετία 1996-2006.

Από το 2003 η ιλιγγιώδης ανάπτυξη βασίστηκε σε εκτεταμένες επενδύσεις στον τομέα της ενέργειας, αλλά και σε ξένες επενδύσεις στην παραγωγή αλουμινίου. Το 2007 ήταν η τέταρτη πιο πλούσια χώρα στον κόσμο, σύμφωνα με το ΔΝΤ. Αν κάποια χώρα θεωρήθηκε υπόδειγμα του πώς μπορεί μια μικρή και φτωχή οικονομία να γνωρίσει αλματώδη ανάπτυξη, να αποτελέσει δηλαδή οικονομικό θαύμα, αυτή ήταν η «κέλτικη τίγρη», όπως αποκάλεσαν την Ιρλανδία οικονομολόγοι, κατ' αναλογίαν των ασιατικών τίγρεων. Όμως όλα αυτά ανήκουν στο παρελθόν καθώς έπειτα από μία δεκαπενταετία ξέφρενης ανάπτυξης δείχνει ημέρα με την ημέρα να βουλιάζει όλο και περισσότερο στην κινούμενη άμμο της ύφεσης.

Από τον περασμένο Σεπτέμβριο όμως, και σε λιγότερο από έναν χρόνο, μετά την κατάρρευση της Lehman Βrothers και την αποκάλυψη ότι οι μεγαλύτερες ιρλανδικές τράπεζες ήταν αγρίως εκτεθειμένες στη φούσκα των «τοξικών δανείων» η Ιρλανδία βρίσκενται σε κρίση. Το πρόβλημά της ήταν η κυριολεκτικά ασύλληπτη φούσκα του τραπεζικού της τομέα: οι τράπεζες της Ιρλανδίας δάνεισαν στο εξωτερικό ποσά ιλιγγιώδη, με αποτέλεσμα οι τοποθετήσεις τους στο παγκόσμιο χρηματοπιστωτικό σύστημα να είναι πολλαπλάσιες του μεγέθους της μικροσκοπικής αυτής οικονομίας. Ετσι, το τραπεζικό σύστημα της χώρας υφίστατο πιέσεις σχεδόν σε όλη τη διάρκεια του 2008, ενώ παράλληλα έπρεπε να αντιμετωπίσει τον καλπάζοντα πληθωρισμό, απότοκο της θεαματικής ανάπτυξης, και την κατάρρευση του ιρλανδικού νομίσματος. Το φθινόπωρο χρεοκόπησαν οι σημαντικότερες τράπεζες της χώρας, με αποτέλεσμα να κηρύξει πτώχευση η κυβέρνηση, αφού πρώτα είχε καταφύγει στην κρατικοποίησή τους σε μια ύστατη προσπάθεια να αποτρέψει τον οικονομικό όλεθρο.

Οι αριθμοί είναι αμείλικτοι:

* Προβλέπεται ότι η ανεργία θα φτάσει το 11,8% το 2009 και θα αυξηθεί περαιτέρω, στο 14,4% το 2010.

* Οι τιμές, όπως αποτυπώνονται στο δείκτη καταναλωτών, πιθανολογείται ότι θα πέσουν κατά 4%, μετά την κατά μέσο όρο αύξηση 4,1% το 2008,

* Εφέτος μόνο, το ΑΕΠ αναμένεται να συρρικνωθεί κατά 6,9% ενώ το 2009 και το 2010 η συνολική συρρίκνωση του ΑΕΠ της χώρας θα αγγίξει το -10%, με τα χειρότερα σενάρια να μιλούν ακόμη και για -12%, επιβεβαιώνοντας τις κυβερνητικές προβλέψεις για την έλευση της χειρότερης ύφεσης στην ιρλανδική ιστορία.

* Η ύφεση στην κτηματαγορά προβλέπεται να επιδεινωθεί καθώς φέτος αναμένεται να ολοκληρωθεί η οικοδόμηση μόνο 18.000 κτισμάτων, μείωση κατά δύο τρίτα από το 2008, ενώ για το 2010 προβλέπεται το χτίσιμο μόνο 12.000 μονάδων.

* Η οικονομία της έχει συρρικνωθεί 7,5% το δ΄ τρίμηνο του 2008.

* Η αγορά νέων κατοικιών συρρικνώθηκε κατά 24%.

* Το ανεξέλεγκτο πλέον δημοσιονομικό έλλειμμα βρίσκεται στο 12,75% του ΑΕΠ -μακράν το χειρότερο έλλειμμα στην Ευρωπαϊκή Ενωση και, βέβαια, πολύ πάνω από το όριο του 3% που ορίζει το Σύμφωνο Σταθερότητας.

* Οίκος πιστοληπτικής αξιολόγησης υποβάθμισε τη δανειοληπτική ικανότητα της Ιρλανδίας στην κατηγορία ΑΑ+, και μάλιστα με «αρνητική προοπτική» για πρώτη φορά από το 2001.

* Η κυβέρνηση δεν μπορεί να εγγυηθεί όλες τις τραπεζικές καταθέσεις αφού ξεπερνούν το 250% του ιρλανδικού ΑΕΠ.

* Οι τιμές των κατοικιών αναμένεται να υποχωρήσουν συνολικά κατά 80%.

Για να καταφέρει η Ιρλανδία να βγει από την οικονομική κρίση θα χρειαστεί δάνειο, το ύψος του οποίου υπολογίζεται σε 25 δις ευρώ μέσα στο 2009 για να στηρίξει τις υπερχρεωμένες τράπεζες της ενώ το κράτος θα αγοράσει μειωμένους τίτλους από αυτές -δάνεια ακινήτων και αναπτυξιακά- με μια συνολική λογιστική αξία μέχρι και 90 δισ. ευρώ (σχεδόν το ήμισυ της ετήσιας προσφοράς). Η κυβέρνηση δεν θα πληρώσει τέτοιες τιμές γι' αυτά, αλλά θα αντικαταστήσει δεκάδες δισ. ευρώ σε ομόλογα γι' αυτούς τους τίτλους.

Επίσης ο νέος προϋπολογισμός περιλαμβάνει γενναίες αυξήσεις άμεσων και έμμεσων φόρων για τα μεσαία εισοδήματα, σε μία χώρα που μέχρι πέρυσι θεωρούταν φορολογικός παράδεισος, καθώς και μειώσεις στις δημόσιες δαπάνες, την ώρα που οι υπόλοιπες χώρες του δυτικού κόσμου “δίνουν τα ρέστα τους”, για να τονώσουν με ρευστότητα τις οικονομίες τους.

"Με το 40% των μισθωτών να μην πληρώνει καθόλου φόρο εισοδήματος, δεν μπορούμε πλέον να ικανοποιήσουμε τις δημοσιονομικές ανάγκες μας”, παραδέχτηκε ο υπουργός Οικονομικών της Ιρλανδίας Μράιαν Λένιχαν, ο οποίος ελπίζει ότι κάποια στιγμή το ιρλανδικό μοντέλο θα ξαναγίνει της μόδας.

Ίσως τελικά αποδείχθηκαν λάθος εκείνοι που μιλούσαν για τον "Κέλτικο Τίγρη", "Το οικονομικό θαύμα της Ιρλανδίας" και άλλους θεαματικούς τίτλους. Αν και προσωπικά να πω την αλήθεια όσο διάβαζα για τον τρόπο λειτουργίας της συγκεκριμένης οικονομίας πίστευα ότι η υιοθέτηση μερικών μέτρων και στην Ελλάδα θα βελτίωνε λίγο την κατάσταση μας.

Διεκδικήσεις και παραλογισμοί

Πριν από λίγες μέρες μας μοίρασαν στην σχολή τα γνωστά φυλλαδιάκια τους οι κάθε λογής παρατάξεις για να εκφράσουν δήθεν τη γνώμη τους για το πανεπιστήμιο και αυτά που συμβαίνουν γύρω μας. Αν και αυτά που θα διαβάσει κανείς είναι λίγο πολύ γνωστά και αόριστα, αποφάσισα να ρίξω μια ματιά. Έφριξα.

Τα φυλλάδια και οι απόψεις αυτές εκφράζονται μέσα στην ΑΣΟΕΕ, την πιο υψηλόβαθμη οικονομική σχολή στην Ελλάδα που υποτίθεται ότι σκοπός της είναι να μορφώσει και να εκπαιδεύσει τους αυριανούς οικονομολόγους. Ανθρώπους που με ρεαλισμό θα προσπαθήσουν να προτείνουν οικονομικά μέτρα και να αποφεύγουν αοριστολογίες όταν ζητείται η γνώμη τους. Αν αυτά που θα γράψω παρακάτω είναι ότι καλύτερο έχουν να προτείνουν, λυπάμαι.

Διεκδικούμε, λοιπόν:

1) Πλήρη σταθερή 35ωρη εργασία. Απαγόρευση των απολύσεων.

Πως ακριβώς και με ποια μέτρα μπορεί κάποιος να ζητάει σήμερα σταθερή 7ωρη εργασία για όλους είναι κάτι που δεν μπορώ να καταλάβω. Δηλαδή σε μια τόσο ελεύθερη κοινωνία όπως η σημερινή, με τόσες χιλιάδες διαφορετικές ειδικότητες και διαφορετικές απαιτήσεις σε ανθρώπινο δυναμικό ζητάμε 0% ανεργία. Μάλιστα.

Αν δηλαδή μια επιχείρηση ή το Δημόσιο χρειάζεται 10 υπαλλήλους για να λειτουργήσει θα πρέπει να προσλάβει 100 για να μην είναι κανείς άνεργος. Το ποιος θα τους πληρώνει ή το ποιος θα κανονίζει πόσοι ακριβώς χρειάζονται κάθε φορά είναι κάτι που δεν ξεκαθαρίζεται στο φυλλάδιο.

2)Κατώτερο μισθό 1400 ευρώ, κατώτερο μεροκάματο 56 ευρώ, κατώτερη σύνταξη και επίδομα ανεργίας 1120 ευρώ. Υπολογισμό του χρόνου ανεργίας σαν συντάξιμου χρόνου.

Εδώ πραγματικά τα είδα όλα. Εδώ φαίνεται η ασχετοσύνη ή η φανφαρολογία που διακρίνει όσους γράφουν αυτά τα φυλλάδια. Πραγματικά με τι να αρχίσω, ότι με 1400 ευρώ κατώτερο μισθό θα έκλειναν την επόμενη μέρα τα πάντα, ότι όλοι οι υπάλληλοι θα βρίσκονταν στο δρόμο, ότι το έλλειμα στο δημόσιο θα εκτοξευόταν σε δυσθεώρητα ύψη, τι απ' όλα; Όσοι αμοίβονται δηλαδή με 1400 ευρώ σήμερα πόσο θα έπρεπε να παίρνουν; Κι αυτοί που αμοίβονται με 3000 ευρώ;

Επίσης τα τζιμάνια δεν μπορούν να σκεφτούν ή δεν ξέρουν τη διαφορά μεταξύ σχετικού και απόλυτου μισθού. Όταν ξαφνικά διπλασιάζεις τον κατώτερο μισθό η αγοραστική δύναμη των καταναλωτών δεν διπλασιάζεται. Στοιχειώδες ακόμα και για πρωτοετείς φοιτητές αυτό γιατί αμέσως θα διπλασιαστούν οι τιμές των αγαθών και των υπηρεσιών ώστε να εξισσοροπηθεί η κατάσταση. Και 100.000 ευρώ να γίνει ο κατώτατος μισθός, ceteris paribus, η αγοραστική δύναμη των καταναλωτών δεν αλλάζει. Απλό.

Πάμε τώρα στο επίδομα. Πραγματικά τα 280 ευρώ που είναι η διαφορά μεταξύ ανεργίας και εργασίας αποτελούν το κίνητρο για να εργαστεί κάποιος; Δηλαδή αντί να κάθεται να πληρώνεται κάποιος φοιτητής/νέος θα προτιμήσει να εργάζεται για 280 ευρώ. Κι αν αυτό αμφισβητείται από κάποιους ότι αποτελεί κίνητρο, ας σκεφτούν ποιος απο μας θα δούλευε σήμερα 8ωρο για 280 ευρώ μηνιαίο μισθό.

Όσο για το να προσμετράται ο χρόνος ανεργίας στα συντάξιμα χρόνια, είναι καλό σαν ιδέα αλλά σε συνδυασμό με την πρόταση για το επίδομα ανεργίας θα τίναζε στον αέρα σε χρόνο ρεκόρ ακόμα και το πιο υγιές οικονομικό σύστημα.

3) Αύξηση της κρατικής χρηματοδότησης για την παιδεία τουλάχιστον στο 15% του κρατικού προϋπολογισμού.

Το τουλάχιστον μου άρεσε. Για να μην παρεξηγηθώ δεν είμαι κατά της αύξησης της χρηματοδότησης στην παιδεία, ίσα ίσα που μαζί με την υγεία αποτελούν τους σημαντικότερους τομείς που πρέπει να δωθεί προτεραιότητα. Όμως να απαιτείς τον πενταπλασιασμό των εξόδων για την παιδεία είναι τουλάχιστον ουτοπικό. Δηλαδή τι ποσοστό μένει για την υγεία, για τις συντάξεις, για την κοινωνική ασφάλιση, για την έρευνα και και και..; Που θα βρεθούν αυτά τα χρήματα;

4)Κατάργηση της επιχειρηματικής δραστηριότητας.

Δεν μπορώ να το σχολιάσω καθώς περνάμε σε μια άλλη συζήτηση κυριώς πολιτικού περιεχομένου που δεν θέλω, τουλάχιστον προς το παρόν, να επεκταθώ. Και πάλι όμως σαν οικονομικό μέτρο μου φαίνεται περίεργο.

Αυτά ήταν τα πιο ακραία μέτρα που πρόλαβα να διαβάσω. Προσπάθησα να τα σχολιάσω χωρίς προκαταλήψεις και πολιτικές παρωπίδες, με καθαρά οικονομικά κριτήρια. Σχολίασα τις πιο εξωφρενικές απαιτήσεις, καθώς η λίστα ήταν ατελείωτη: Κατάργηση ανατοκισμού, κατάργηση φορολογίας, συνταξιοδότηση στα 55, άμεση εφαπαξ καταβολή εισφορών σε όλους τους Δημόσιους Υπαλλήλους κτλ κτλ.

Αυτά τα μέτρα επαναλαμβάνω ότι θα περίμενα να τα διαβάσω σε σχολές όπως η Φιλοσοφική όπου μπορούν να γίνουν πιο αόριστες προτάσεις και συζητήσεις. Σε μια καθαρά τεχνοκρατική σχολή όμως, όπου υποτίθεται ότι μαθαίνεις ορθολογική και ρεαλιστική σκέψη για να μπορείς να την εφαρμόσεις όταν αποφοιτήσεις είναι τραγικό να εκφράζεσαι με τόσο ανεύθυνο και λαϊκίστικο τρόπο. Δεν είναι πολιτικό το θέμα, είναι κοινής λογικής που διαπιστώνω ότι λείπει από μερικούς.

Αν είμαι τόσο λάθος στον τρόπο που σκέφτομαι ή κάποιος βρίσκει αυτά τα μέτρα ρεαλιστικά, ας κάνει ένα comment ή ας στείλει email και θα παρουσιάσω σε νέο άρθρο αυτολεξεί τις απόψεις του.

"Ανατομία" της πιστωτικής κρίσης

Στην "καρδιά" της διεθνούς κρίσης βρίσκεται το ιδιόρρυθμο χρηματοπιστωτικό προϊόν γνωστό ως συμβόλαια αντιστάθμισης πιστωτικού κινδύνου (credit default swaps-CDS). Όντας το αγαπημένο προϊόν των κερδοσκόπων και των hedge funds (που κατάφεραν να κρατηθούν μακριά από το μικροσκόπιο των εποπτικών αρχών για πολλά χρόνια μέχρι την κρίση) η αγορά CDS γνώρισε φρενήρη ανάπτυξη την τελευταία δεκαετία, φθάνοντας σε αξία πάνω από $62 τρισ. στα τέλη του 2007. Ωστόσο κατακρημνίστηκε τον Ιανουάριο στα $28 τρισ, απειλώντας με νέο "τσουνάμι" τις πιστωτικές αγορές.

Στο γράφημα παρουσιάζεται η σταδιακή εξέλιξη της αγοράς πιστωτικών παραγώγων που οδήγησε τελικά στην κατάρρευση του χρηματοπιστωτικού κλάδου των ΗΠΑ, "γεννώντας" δυσθεώρατες ζημιές σε πάλαι ποτέ τραπεζικούς "γίγαντες" και οδηγώντας σταδιακά, αλλά σταθερά την αμερικανική οικονομία σε ύφεση.


Πηγή: http://www.capital.gr/news.asp?id=679097

Να ποιοι δεν πληρώνουν φόρους

Οι επιχειρήσεις πληρώνουν φόρους. Οι εργαζόμενοι πληρώνουν φόρους. Υπάρχουν, όμως, δεκάδες άλλες κατηγορίες που δεν πληρώνουν φόρους. Φυσικό είναι οι άνθρωποι αυτοί να θέλουν να συνεχίσουν να μην πληρώνουν φόρους και έχουν δεκάδες δικαιολογίες για να στηρίξουν την επιχειρηματολογία τους. Το πιο σημαντικό, όμως, είναι ότι έχουν το μεγάλο όπλο της ψήφου και γι΄ αυτό κανείς δεν τολμά να τους αγγίξει. Λογιστής μας εξιστορεί μία και μόνο περίπτωση.

Γράφει, λοιπόν, ο άνθρωπος για την περιουσιακή κατάσταση ενός αγρότη:

"Έχει στη κατοχή του 20 στρέμματα βερίκοκα, 50 στρέμματα ελιές, 10 στρέμματα αχλάδια και 10 στρέμματα ακτινίδια

Αυτός ο αγρότης που έχει συνολικά 100 στρέμματα κλήρο, δήλωσε στη φορολογική του δήλωση οικονομικού έτους 2008 τεκμαρτό εισόδημα 12.606,70 ευρώ και πλήρωσε φόρο 0,00 ευρώ.

Σε περίπτωση που δε γνωρίζετε σχετικά, τεκμαρτό εισόδημα είναι το εισόδημα που θεωρεί το Υπουργείο Οικονομικών ότι έχει ο αγρότης ανά στρέμμα με συγκεκριμένη καλλιέργεια. Το υπουργείο εκδίδει κάθε χρόνο πίνακες με τις τιμές αυτές.

Αναλυτικά εδώ: http://www.taxheaven.gr/acforum/index.php?autocom=downloads&showcat=11

Αυτός ο αγρότης έχει μείωση δασμών για το αγροτικό αυτοκίνητο (δε με ενδιαφέρουν τα αγροτικά μηχανήματα).
Αυτός ο αγρότης έχει μείωση φόρου στο πετρέλαιο (ζεσταίνουμε και το σπίτι).
Αυτός είναι ένας μέσος αγρότης στο Νομό Κορινθίας.
Αυτός ο αγρότης έχει προστασία εισοδήματος (ΕΛΓΑ).
Αυτός ο αγρότης πληρώνει γελοία ποσά εισφορών στον Ο.Γ.Α. (περίπου 1.000,00 ευρώ ετησίως για την ανώτατη κλίμακα).

Ερώτηση:
Με 12.606,70 ευρώ είναι δυνατόν να ζει ένα ζευγάρι, ενώ ταυτόχρονα σπουδάζει τρία παιδιά στη Θεσσαλονίκη και να διαπραγματεύονται αγορά μετρητοίς κατοικίας για τη μία κόρη τους λόγω γάμου;

Συνεχώς το υπουργείο Οικονομικών αυξάνει τους υπάρχοντες φόρους. Ξέρετε πόσες είναι οι διαφορές του σημερινού φορολογικού νόμου απο αυτόν του 1955 που αφορούσε τα φυσικά πρόσωπα; Ελάχιστες".

Σχόλιο; Δε νομίζουμε ότι χρειάζεται να πούμε εμείς κάτι περισσότερο, πέρα από το ότι αυτή είναι μία πραγματικότητα που τη γνωρίζουν όλοι. Αν η κυβέρνηση, η οποιαδήποτε κυβέρνηση, ήθελε να φέρει τη "φορολογική δικαιοσύνη", ήξερε τον τρόπο. Αλλά ο τρόπος αυτός έχει κόστος και δεν είναι πρόθυμοι να το αναλάβουν. Κι ο λόγος είναι απλός: Δε νοιάζονται για τη δικαιοσύνη και ας κόπτονται για αυτή. Δε νοιάζονται για τη χώρα και τους πολίτες της και ας μιλούν όλη την ώρα στο όνομά τους. Τους ενδιαφέρει να παραμείνουν στις θέσεις τους. Τίποτα λιγότερο ή περισσότερο.

Αρθρογράφος: Θανάσης Μαυρίδης

Τι σόι καπιταλισμός είναι αυτός;

Πριν το πακέτο Paulson η Citibank ήταν μία τράπεζα έτοιμη να καταβροχθίσει οποιαδήποτε άλλη. Σήμερα ζητάει μέρος του πακέτου των χρημάτων των Αμερικανών φορολογουμένων...

Μέσα σε λίγες εβδομάδες περάσαμε από τον καπιταλισμό της αγοράς σε ένα άλλο είδος καπιταλισμού που έχει έντονο το άρωμα της Σοβιετίας. Οι πανίσχυρες ιδιωτικές εταιρείες εμφανίζονται ως ικέτες σε γεύμα της κοινωνικής πρόνοιας, διεκδικώντας συμμετοχή του κοινωνικού συνόλου στις ζημίες τους!

Ας πούμε ότι οι τράπεζες κέρδιζαν εκατομμύρια ευρώ από τα τοξικά προϊόντα. Θα μας είχαν βάλει συμμέτοχους στα κέρδη τους; Ασφαλώς και όχι! Στις ζημιές, όμως, θέλουν τα χρήματα του κοινωνικού συνόλου. Κι όπως πάει το πράγμα σε λίγο όλες οι επιχειρήσεις θα ζητούν το αυτονόητο: Κρατική ενίσχυση για να συνεχίσουν απρόσκοπτα τη λειτουργία τους.

Όταν η ελληνική κυβέρνηση επιχείρησε να στηρίξει τον κ. Λαναρά, η Ευρωπαϊκή Ένωση είπε όχι. Και πολύ σωστά, κατά την άποψή μας. Αλλά τώρα, ο κ. Λαναράς θα είναι απόλυτα δικαιολογημένος αν αρχίσει να διαμαρτύρεται! Γιατί η δική του ενίσχυση είναι «παράνομη» και είναι νόμιμη η στήριξη τόσων και τόσων άλλων από άκρο σε άκρο της Ευρώπης;

Όταν απορρίφθηκε αρχικά το σχέδιο Paulson τα είχα βάψει κι εγώ «μαύρα», παρασυρόμενος από την αντίδραση των αγορών. Έκανα λάθος! Τα μεγάλα προβλήματα άρχισαν μετά από την υλοποίηση του πακέτου! Δεν είναι τυχαίο το γεγονός ότι τώρα ζητούν χρήματα στην Αμερική οι αυτοκινητοβιομηχανίες. Αύριο οι φαρμακοβιομηχανίες και πάει λέγοντας!

Οι μνήμες του 1929 μπορούν να οδηγήσουν κάποιους στο συμπέρασμα ότι η επέμβαση των κρατών ήταν επιβεβλημένη. Το πρόβλημα είναι ότι η επέμβαση, όπως έχει γίνει, έχει οδηγήσει σε ένα μεγάλο παράδοξο: Όλοι θέλουν καπιταλισμό με τα λεφτά των άλλων! Ακόμη κι αν κάποιος δεν έχει πρόβλημα, θα είναι παράλογο να μην εκμεταλλευτεί την ευκαιρία, όταν το ίδιο θα κάνει ο ανταγωνιστής του.

Δεν έχω τη λύση στο πρόβλημα. Μία επισήμανση κάνω, ότι τα πακέτα πολλαπλασίασαν τις... υποψήφιες για πτώχευση εταιρείες και μία παραδοχή λαθεμένης θέσης για την αναγκαιότητα αποδοχής αυτών των μέτρων.

Κάποιος θα πει ότι τώρα κάνουμε «αντιπολίτευση» εκ του ασφαλούς. Ότι μετά τη σωτηρία του συστήματος από τα κράτη, επιστρέφουμε σε μία αντικρατική ρητορική με εξασφαλισμένα τα... νώτα μας. Έστω ότι είναι έτσι. Μπορεί κάποιος οπαδός του κρατισμού να μας περιγράψει πώς θα είναι ο κόσμος μας σε ένα χρόνο από σήμερα; Θα λειτουργούν οι πολυεθνικές με χρήματα των φορολογουμένων, οι οποίοι την ίδια στιγμή θα αμείβονται με μισθούς πείνας και με την απειλή της... επιδείνωσης της κρίσης να τρώει κι άλλο το εισόδημά τους; Τι σόι καπιταλισμός είναι αυτός;

Χτες, σε συζήτηση που διοργανώθηκε από το Ελληνοβρετανικό επιμελητήριο, οι υπέρμαχοι της σοσιαλδημοκρατίας κ.κ. Παπαντωνίου και Στουρνάρας τάχτηκαν υπέρ της δημιουργίας πανίσχυρων εποπτικών μηχανισμών. Κι άλλοι μηχανισμοί; Αυτή είναι η πρόταση; Να δίνουν οι φορολογούμενοι τα λεφτά τους να λειτουργούν οι επιχειρήσεις και όλα να κρίνονται από πανίσχυρους επόπτες; Μα, λείπει σήμερα η εποπτεία; Το πιστεύει αυτό κανείς στα σοβαρά; Μήπως η FED δεν ήταν εδώ όταν μεγάλωνε η φούσκα των ενυπόθηκων δανείων; Μήπως η Ευρωπαϊκή Επιτροπή δεν ασκεί εποπτεία; Τι άλλο θέλουν; Να κοιμόμαστε με τις ταυτότητες στο στόμα;

Η κρίση του 1929 επέβαλλε την FED. Αν η κρίση του 2008 μας φέρει ένα παγκόσμιο εποπτικό συμβούλιο, μάλλον θα πρέπει να αρχίσουμε να πονηρευόμαστε για τα πραγματικά αίτια αυτής της κρίσης.

Αρθρογράφος: Θανάσης Μαυρίδης

Μήπως τελικά δεν είναι το "ρευστό" αυτό που λείπει από την αγορά;

Οφείλω να ομολογήσω ότι μικρή είναι η αγωνία που με διακατέχει για το αν οι τράπεζες θα κάνουν ή όχι χρήση του πακέτου στήριξης των 28 δισ. ευρώ.

Ταπεινή μου άποψη είναι ότι η κρίση μάς φέρνει αντιμέτωπους όχι τόσο με εισαγόμενα προβλήματα όσο με εγγενείς και διαχρονικές αδυναμίες της χώρας μας. Και δεν χρειάζεται ρευστό για να διορθώσουμε τα ελληνικά κακώς κείμενα, πιστεύω. Τι χρειάζεται; Κοινός νους, αυτό το τόσο φθηνό μα τόσο σπάνιο χαρακτηριστικό με το οποίο φαίνεται ότι έχουμε πάρει ως χώρα οριστικά διαζύγιο και αρνούμαστε πεισματικά να συζητήσουμε έστω την επιλογή της μερικής συμβίωσης.

Η αγορά χρειάζεται χρήμα, λέμε, για να κινηθεί. Ο τόπος χρειάζεται επενδύσεις για να συνεχίσει να αναπτύσσεται, ώστε τουλάχιστον να διατηρηθούν αν όχι να αυξηθούν κιόλας οι θέσεις εργασίας. Και εγώ αναρωτιέμαι γιατί δεν κάνουμε αυτό που ο κοινούς νους θα υπαγόρευε; Γιατί, δηλαδή, δεν κάνουμε κάτι για να σταματήσουμε ως χώρα να διώχνουμε τους λίγους αυτούς ανθρώπους που συνεχίζουν να θέλουν να επενδύσουν εδώ; Δεν τολμώ να μιλήσω για προσέλκυση νέων επενδυτών. Ας κρατήσουμε έστω αυτούς που επιμένουν να ασχολούνται με αυτήν εδώ την ευλογημένη από το Θεό γωνία του κόσμου. Αντί να παρακαλάμε κάποιους να πάρουν τα λεφτά μας, γιατί δεν παίρνουμε εμείς τα λεφτά αυτών που μας παρακαλάνε να μας τα δώσουν;

Είναι τρελοί και ανθέλληνες οι Έλληνες επιχειρηματίες που προτιμούν να μπαινοβγαίνουν σε αεροπλάνα και να τρώνε τη ζωή τους σε αίθουσες αναμονής αεροδρομίων και λόμπι ξενοδοχείων, αντί να επενδύσουν στη χώρα τους; Δεν νομίζω. Βαρέθηκαν, κύριοι και πάνε και αυτοί αλλού μαζί με τους ξένους συναδέλφους τους, που αν δοκίμασαν Ελλάδα έρχονται ξανά μόνο για μουσακά, ήλιο και θάλασσα αλλά όχι για δουλειές. Πάνε εκεί που τους παρακαλάνε και τους φέρνουνε τα πάντα στην πόρτα του μαγαζιού τους.

Θα μιλήσω με ένα παράδειγμα. Είμαστε μία χώρα με σημαντικό ενεργειακό έλλειμμα. Την ίδια ώρα, η ΔΕΗ και πολύ περισσότεροι πολλοί ιδιώτες θέλουν και προσπαθούν με νύχια και με δόντια να προωθήσουν ενεργειακές επενδύσεις αξίας δις. ευρώ. Τα κεφάλαια είναι στην πόρτα μας και μας περιμένουν και εμείς τους απαντάμε «ελάτε ξανά του χρόνου...». Δεν κάνουμε αυτό που ο κοινός νους υπαγορεύει. Να γκρεμίσουμε τα συχνά γελοία εμπόδια που δεν αφήνουν τα κεφάλαια αυτά να περάσουν το κατώφλι μας. Ούτε τα κεφάλαια παίρνουμε, ενώ ταυτόχρονα και το ενεργειακό μας πρόβλημα διαιωνίζουμε και την εθνική μας ασφάλεια και αυτάρκεια υπονομεύουμε. Ο λιγνίτης μολύνει και εκτός αυτού κάποια στιγμή θα τελειώσει, άρα δεν τον θέλουμε. Τον λιθάνθρακα επίσης δεν τον θέλουμε γιατί κι αυτός μολύνει, ανεξάρτητα αν είναι φθηνός και μπορεί με μερική του χρήση να συνεχίσει να κρατά χαμηλά τα τιμολόγια της ΔΕΗ. Το φυσικό αέριο το θέλουμε κάπως αρκεί να μην είναι κοντά στη δική μας πόρτα. Και τέλος πάντων, να δεχθούμε περιβαλλοντικές ανησυχίες και τοπικές αντιδράσεις, δικαιολογημένες και μη. Μα ούτε τα αιολικά πάρκα και τις λοιπές Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας θέλουμε. Κι αυτά στο γείτονα να πάνε, λέμε. Και το επίσημο κράτος που θέτει στόχους και χρονοδιαγράμματα στέκεται θεατής, το μόνο που μετράει είναι το πολιτικό κόστος και δεν λύνει προβλήματα, δεν αίρει εμπόδια, δεν διευκολύνει. Κι όταν δεν μετράει το πολιτικό κόστος, δυστυχώς ζυγίζει το «λάδι» που θα λιπάνει τα γρανάζια της περίφημης ελληνικής γραφειοκρατίας.

Άλλο παράδειγμα. Οι μεγάλες επενδύσεις real estate. Δεν είναι δυνατόν να περιμένει ένας επενδυτής για 10 – 15 χρόνια για να του πούμε τελικά ότι δεν μπορεί να κάνει τίποτα. Ας του το πούμε εξαρχής. Ας θέσουμε κανόνες. Ας επιλέξουμε μέρη της χώρας μας όπου ο φυσικός πλούτος θα προστατευτεί απόλυτα και ας πούμε «εδώ δε συζητάμε τίποτα». Ας κάνουμε, όμως, κάτι. Δεν μπορεί ένας Δήμος να δεσμεύει επί χρόνια ένα οικόπεδο για χώρο πρασίνου, να μην αποζημιώνει τον ιδιοκτήτη του και ταυτόχρονα να απορρίπτει όλες τις προτάσεις δημιουργίας πρασίνου με αντάλλαγμα μερική ανοικοδόμηση. Ας αποζημιώσει τον ιδιοκτήτη και ας οργανώσει δενδροφύτευση. Μακάρι. Αλλά ας το κάνει.

Μήπως τελικά, αντί να ψάχνουμε τον τρόπο να πείσουμε σώνει και ντε τις τράπεζες να πάρουν μέρος στο πακέτο των 28 δις. ευρώ, θα έπρεπε να κάνουμε κάτι για να διευκολύνουμε αυτούς με τα περισσότερα ίσως δις. ευρώ που επιμένουν να θέλουν να τα επενδύσουν στον τόπο μας; Λέω, μήπως;

Αρθρογράφος: Κωνσταντίνος Λάμπρου

Από πού αντλεί χρήματα η Ευρωπαϊκή Ένωση;

Από πού αντλεί η Ευρωπαϊκή Ένωση χρήματα; Με ποιον τρόπο κατανέμονται; Πως βγαίνουν τα προγράμματα, και με ποιον τρόπο παίρνονται οι αποφάσεις για αυτά; Μερικές ερωτήσεις που σίγουρα όλοι έχετε σκεφθεί, και συχνά με ρωτούν πολλοί που επισκέπτονται το γραφείο μου. Η αλήθεια είναι ότι οι διαδικασίες αυτές δεν είναι ιδιαίτερα γνωστές στον περισσότερο κόσμο. Και επειδή θεωρώ ότι είναι εξαιρετικά ενδιαφέρον αλλά και χρήσιμο να γνωρίζουμε τα ζητήματα αυτά, θα κάνουμε μια μικρή προσέγγιση παρακάτω.

Καταρχήν, για την ιστορία να αναφέρουμε ότι από το 1870 έως το1945 η Γαλλία και Γερμανία συγκρούστηκαν τρεις φορές με τεράστιες απώλειες σε ανθρώπινες ζωές για ολόκληρη την Ευρώπη. Εκεί κάπου άρχισε να δημιουργείτε η πεποίθηση σε αρκετούς Ευρωπαίους ηγέτες ότι ο μόνος τρόπος για να υπάρξει μια σταθερότητα στην περιοχή, και να εξασφαλιστεί μια διαρκής ειρήνη μεταξύ των χωρών τους, ήταν να ενωθούν οικονομικά και πολιτικά. Μετά από διαπραγματεύσεις, το 1951 ιδρύθηκε με τη συνθήκη του άνθρακα και χάλυβα, η πρώτη Ευρωπαϊκή κοινότητα με έξι μέλη: Γαλλία, Γερμανία, Βέλγιο, Λουξεμβούργο, Ιταλία και Ολλανδία (όπου στις χώρες αυτές το εμπόριο του άνθρακα και χάλυβα γινόταν ελεύθερα).

Από τότε έως σήμερα έχουν γίνει πάρα πολλά βήματα. Πλέων η Ευρωπαϊκή Ένωση αποτελείτε από 25 χώρες, έχει πληθυσμό σχεδόν 370 εκατομμύρια ανθρώπους, ενώ έχει και το δικό της νόμισμα. Αυτή τι στιγμή θεωρείτε η μεγαλύτερη οικονομική και εμπορική δύναμη στον κόσμο. Η βασική στρατηγική στην οποία στηρίχτηκε η Ευρωπαϊκή Ένωση όλα αυτά τα χρόνια ήταν και παραμένει, “η επιδίωξη της οικονομικής και κοινωνικής συνοχής, μέσω της σύγκλισης των επιπέδων ανάπτυξης των κρατών μελών”. Αυτό πιο απλά σημαίνει ότι πολλές περιοχές της Ευρωπαϊκής Ένωσης, έχουν διαφορές μεταξύ τους σε επίπεδο ανάπτυξης αλλά και πλουτοπαραγωγικών πόρων. Οι περιοχές αυτές χαρακτηρίζονται από χαμηλά εισοδήματα, έλλειψη υποδομών, γεωργική μορφή της οικονομίας, και υψηλή ανεργία (Ελλάδα, Πορτογαλία, κλπ.).

Επίσης υπάρχουν περιοχές της Ευρώπης που αντιμετωπίζουν βιομηχανική παρακμή, επειδή οι μεγάλοι παραδοσιακοί βιομηχανικοί κλάδοι βρίσκονται σε μαρασμό (βιομηχανία σιδήρου, κλωστοϋφαντουργία, ναυπηγεία, κλπ.). Τέτοιες περιοχές βρίσκονται στην Βρετανία, στην Γαλλία, το Βέλγιο, και άλλες χώρες της Ευρώπης. Όσες δηλαδή είχαν αναπτύξει βαριά βιομηχανία, και η τεχνολογία αναπόφευκτα πήρε τη θέση τους, με αποτέλεσμα τους χιλιάδες ανέργους στις περιοχές αυτές.

Για την αντιμετώπιση αυτών των σημαντικών κοινωνικοοικονομικών προβλημάτων, και την εφαρμογή της στρατηγικής της, η Ευρωπαϊκή Ένωση έχει συστήσει πολλά όργανα με διάφορους στόχους και μορφές δράσης. Μερικά από αυτά είναι, το Ευρωπαϊκό Ταμείο Περιφερειακής Ανάπτυξης (ΕΤΠΑ), η Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων (ΕΤΕ), το Ταμείο Συνοχής, και μερικά άλλα. Αυτό ουσιαστικά που γίνεται μέσα από τα διάφορα ταμεία και τα όργανα που έχουν συσταθεί, είναι να μεταφέρονται πόροι από τις περισσότερο ανεπτυγμένες περιοχές, προς τις λιγότερο ανεπτυγμένες περιοχές της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

Παίρνοντας το τελευταίο ως μια από τις βασικές πολιτικές της Ευρωπαϊκής Ένωσης, πάμε να δούμε από πού αντλούνται τα χρήματα για να ασκηθούν οι πολιτικές αυτές και να εφαρμοστεί η στρατηγική της.
ΠΗΓΗ Α: Δασμοί που επιβάλλονται και εισπράττονται στα εισαγόμενα στην Ένωση γεωργικά προϊόντα.
ΠΗΓΗ Β: Δασμοί από εισαγωγές άλλων προϊόντων εμπορίου, από κράτη μη μέλη (π.χ. Κίνα, ΗΠΑ, κλπ.). Ποσοστό εσόδων από τις πηγές Α και Β, περίπου 18%.
ΠΗΓΗ Γ: Ποσοστό 1,4% επί του ΦΠΑ των κρατών μελών. Ποσοστό εσόδων περίπου 49%.
ΠΗΓΗ Δ: “Τέταρτος Πόρος”: Καθένα από τα Κράτη Μέλη, συμβάλει σε αυτόν τον τέταρτο πόρο, ανάλογα με το ΑΕΠ που παράγει (δηλαδή από το πόσο πλούσιο είναι). Ποσοστό εσόδων περίπου 33%.

Τα χρήματα αυτά κατανέμονται ως εξής:
• Λειτουργικές Δαπάνες της Ευρωπαϊκής Ένωσης: 10%
• Κοινή Αγροτική Πολιτική (ΚΑΠ): 50%
• Διάφορα Ταμεία Ευρωπαϊκής Ένωσης για χρηματοδοτήσεις: 25%
• Διάφορες πολιτικές της Ευρωπαϊκής Ένωσης: 10%
• Εξωτερικές Σχέσεις (βοήθεια σε τρίτες χώρες): 5%
Είναι προφανές ότι κάθε Κράτος Μέλος συνεισφέρει, αλλά αντλεί και πόρους από την Ευρωπαϊκή Ένωση. Η διαφορά που προκύπτει είναι η λεγόμενη “καθαρή θέση” για κάθε Κράτος Μέλος. Η Ελλάδα συμβάλει κατά 1% στην διαμόρφωση του προϋπολογισμού των εσόδων, και αντλεί περίπου το 5%.

Από την παραπάνω κατανομή βλέπουμε ότι την μερίδα του λέοντος την παίρνει ο αγροτικός τομέας. Αυτό έχει φέρει πολλές συζητήσεις τα τελευταία χρόνια, και έχουν δημιουργηθεί πολλές διαφωνίες μεταξύ των αρχηγών-κρατών της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Η άποψη μου είναι ότι το ζητούμενο, θα πρέπει να είναι η αύξηση της ανταγωνιστικότητας της Ευρωπαϊκή Ένωσης, έναντι του υπόλοιπου κόσμου, σε όλους τους τομείς. Θα μου πείτε δεν μας λες και κάτι καινούριο, όλοι το θέλουμε αυτό! Σίγουρα, όμως γεγονός παραμένει ότι η Έρευνα και Ανάπτυξη (R&D) στην Ευρωπαϊκή Ένωση έχει μείνει μακράν πίσω από την Αμερική και την Ιαπωνία. Δεν χρειάζεται να πω για την σημασία του R&D στην ανάπτυξη όχι μόνο της οικονομίας, αλλά και της κοινωνίας ολόκληρης. Θεωρώ επομένως ότι μια σταδιακή περικοπή στα εκατομμύρια των επιδοτήσεων στον γεωργικό τομέα (ακόμα και στην χώρα μας), είναι αναγκαία. Θα πρέπει κάποια στιγμή όλοι μας να μάθουμε να ζούμε και χωρίς τις επιδοτήσεις.

Καπιταλισμός και Παγκοσμιοποίηση (ΙΙ)

Τι απέγινε η "πεφωτισμένη, γόνιμη ιδιοτέλεια" του Καπιταλισμού των προηγούμενων δεκαετιών; Στο προηγούμενο κείμενο, με το ίδιο θέμα, έγραφα ότι ο Άνταμ Σμιθ δε θα ήταν καθόλου ευχαριστημένος από το είδος του καπιταλισμού που βιώνουμε σήμερα. Αυτό δεν ισχύει μόνο για τον Άνταμ Σμιθ, αλλά και για τους γηραιότερους του σήμερα. "Η ιστορική μνήμη του καπιταλισμού είναι και δικό τους προνόμιο". Τι απέμεινε από τον Καπιταλισμό που βίωσαν και υποστήριξαν, υπηρετώντας τον; Όχι πολλά πράγματα. Στη θέση του, ένα τέρας παραδίδει τις κοινωνίες στην καταστροφική βουλιμία και ανευθυνότητα των αγορών.

Ακολουθούν οι 8 δεύτεροι θύλακες νοσηρότητας, μετά τους 8 του προηγούμενου κειμένου:

1. Ο άκρατος ατομικισμός, ο καρκίνος του καπιταλισμού, όπως έχει αποκαλεστεί από το R. Bellah, έχει οδηγήσει σε μια επίφαση προόδου, σε μια "μίζερη αφθονία", που εκφράζονται μέσα από μοντέλα πλούτου, επίδειξης και κατανάλωσης μιας κοινωνίας, όπου επικρατεί το απάνθρωπο: ο νικητής τα παίρνει όλα. Και ενώ όλοι αντιλαμβάνονται ότι το σύστημα χρειάζεται την αλήθεια, την εμπιστοσύνη, την αποδοχή, την υποχρέωση, ως απαραίτητα λειαντικά στοιχεία, όσοι μέτοχοι του συστήματος τα μετέρχονται, βλάπτονται, αδικούνται και τελικά χάνουν.

2. Η παρά φύσιν ανάπτυξη των κεφαλαιαγορών, η γιγάντωση ορισμένων παικτών και η εξάρτηση των μικρών απ΄ αυτούς, η διεξαγωγή του διεθνούς εμπορίου με όρους χρηματιστηριακούς μάλλον παρά εμπορικούς, κάνει όλο και πιο έντονη μια νέα διάκριση μεταξύ των επιχειρηματιών απανταχού: "στους επιχειρηματίες που θέλουν να κάνουν προϊόντα και στους επιχειρηματίες που θέλουν να κάνουν χρήματα..."

3. Το αντικείμενο των δεύτερων κάθε άλλο παρά επιχειρηματικό είναι. Ό,τι αναζητείται απ΄ αυτούς είναι ένα μαγικό νούμερο, αυτό της αποτίμησης που θα σηματοδοτήσει και το κλείσιμο του deal: "valuation is an art not a science", είναι αυτό που πιστεύουν. Αυτήν την κατηγορία επιχειρηματιών θα είχε προφανώς κατά νου της η Ν. Krawcheck, μεγαλοστέλεχος της Citibank, όταν στην ερώτηση "πως αντιλαμβάνεστε πότε ένας επιχειρηματίας λέει ψέματα", εκείνη απάντησε: "Μόλις δω ότι κουνιούνται τα χείλια του". Όλα θυμίζουν την παρατήρηση του Μπέρνσταϊν από τον "Πολίτη Κεϊν": Είναι εύκολο να κάνεις πολλά λεφτά, εάν το μόνο που θέλεις στη ζωή σου είναι να κάνεις πολλά λεφτά.

4. Κάποτε, επισημαίνει ο Λουτσιάνο Κάνφορα, οι τάξεις βλέπονταν, αγγίζονταν. Σήμερα είναι διασκορπισμένες σε διαφορετικές ηπείρους. Αλλού βρίσκονται τα κέντρα αποφάσεων, αλλού οι μέτοχοι, αλλού το Μάνατζμεντ, αλλού η παραγωγή. Παλαιότερα πλούσιοι και φτωχοί μοιράζονταν πολλά πράγματα. Οι αποστάσεις ήταν μικρές. Οι εργαζόμενοι γνώριζαν και συναντούσαν τα αφεντικά τους. Τώρα οι μεν αγνοούν τους δε. Η ανισότητα παίρνει μεγάλες διαστάσεις. Όπως παρατηρεί ο Zigmund Bauman, ο χώρος δε σημαίνει τίποτα για τους παγκόσμιους πλούσιους. Αυτοί ζουν μέσα στο χρόνο.

5. Ο Γ. Παγουλάτος γράφει στην Καθημερινή: Τα συμφέροντα των μάνατζερ δεν ευθυγραμμίζονται πάντα με εκείνα των μετόχων και της εταιρείας, ούτε οδηγούν σε συλλογική βελτιστοποίηση. Η έμφαση στα τριμηνιαία αποτελέσματα διογκώνει τεχνητά τις βραχυπρόθεσμες αποδόσεις σε βάρος της μακροπρόθεσμης αποδοτικότητας. Αυτό οδηγεί σε ανάληψη υπέρμετρων πιστωτικών κινδύνων. Χορηγούνται δάνεια σε δανειολήπτες μηδενικής εξασφάλισης για ιδιοποίηση των καρπών της επιτυχίας. Έπειτα πακετάρονται οι απαιτήσεις σε αδιαφανή και περίπλοκα χρηματοοικονομικά προϊόντα, για να πωληθούν σε ανυποψίαστους επενδυτές, αφού πρώτα εταιρείες αξιολόγησης πιστωτικών κινδύνων, συνήθως παχυλά αμειβόμενες τράπεζες, τα είχαν βαθμολογήσει με ΑΑΑ. Οι αγορές υποτιμούν τους κινδύνους στην άνοδο και τους υπερτιμούν στην πτώση. Αυτό επιτείνεται όταν τα κέρδη της ανόδου είναι ιδιωτικά, ενώ οι ζημιές κοινωνικοποιούνται.

6. Κοινωνικές τάξεις που δεν εξυπηρετούν/συμφέρουν το κατεστημένο καταργούνται και αντικαθίστανται από ομοιώματα τάξεων που συμφέρουν. Ο Γ. Πανεθυμιτάκης σημειώνει: Η τεχνολογία επιφέροντας, με την καθημερινή εφαρμογή της, συρρίκνωση της εργασίας και του εισοδήματος, οδηγεί στην αφάνεια ομάδων και ανθρώπινων βιότοπων. Το κενό, όμως, από την απουσία καταργημένων ομάδων, που δε γεννήθηκε από φυσική εξέλιξη, καθιστά την κοινωνία ατελή. Στρώματα χωρίς ταξική συνείδηση, χωρίς συνοχή των μελών τους, προϊόντα του εργαλειακού νου, που αμείβονται μεν καλά, ωστόσο πετιούνται έξω, όταν βρεθούν καλύτεροι αναπληρωτές τους.

7. Παλαιότερα λέγαμε ότι ο Καπιταλισμός δεν κατάφερε ποτέ να χειραφετηθεί εντελώς από την Πολιτική. Τώρα ισχύει το αντίθετο. Η κατίσχυση της Οικονομίας έχει περιθωριοποιήσει πολιτική και πολιτικούς σε ρόλους υπηρετικούς των αδηφάγων αναγκών των αγορών για growth, growth, growth... Αποτέλεσμα; "Η απομείωση των πολιτικών εξουσιών και η αποθηρίωση των funds". Η κοινωνία, γράφει ο Κ. Βεργόπουλος, παραδόθηκε στη φετιχιστική λατρεία του κατασκεύασματός της , του χρήματος. Γιατί η υπαγωγή στο νόμο του χρήματος συνιστά "πολιτική πρόταση", ενώ η αντίσταση σ΄ αυτό "στερείται πολιτικής προοπτικής". Πώς θα μπορούσε, όμως, να είναι αλλιώς αφού: η Παγκοσμιοποίηση αφορά ελάχιστα τον άνθρωπο και την πρόοδο, ενώ σχετίζεται απόλυτα με το Χρήμα;

8. O Φρίντμαν έχει πει, με ό,τι αυτό σημαίνει, ότι η Παγκοσμιοποίηση διαθέτει ενδημική δύναμη διαστρέβλωσης. Ωραία πάσα, για να συμπληρώσει ο Ιγνάσιο Ραμόνε: το δικέφαλο αυτό τέρας της τεχνολογίας και της επιχειρηματικότητας οδηγεί ό,τι αγγίξει σταδιακά στο χάος.

Κλείνω με κάτι που μοιάζει με προφητεία. Και ίσως να είναι, αφού ειπώθηκε, από έναν ιερωμένο, στις αρχές της δεύτερης χιλιετίας: "Όλα δείχνουν ότι ο κόσμος σα να βιάζεται να φτάσει στο τέλος του..."

Αθρογράφος: Γιώργος Ι. Κωστούλας

Καπιταλισμός και Παγκοσμιοποίηση

Η Παγκοσμιοποίηση, από θανάσιμη έλξη άπληστων αγορών, εξελίσσεται σε εφιάλτη του Καπιταλισμού.

Σκέφτομαι, ότι αν ζούσε σήμερα ο Α. Smith δε θα ήταν καθόλου ευχαριστημένος από το είδος του Καπιταλισμού που κυριαρχεί. Επιλεκτικότατα, ό,τι ο Καπιταλισμός κράτησε από τη θεωρία του είναι η Αποτελεσματικότητα των Αγορών -η γνωστή "Αόρατη Χειρ"-, ενώ ξέχασε εντελώς τις αξιακές και ηθικές προϋποθέσεις λειτουργίας του, οι οποίες περιγράφονται στο έργο τού μεγάλου οικονομολόγου, "Θεωρία των Ηθικών Συναισθημάτων".

Παρακάτω εντοπίζονται 8+8 θύλακες νοσηρής υποταγής των σημερινών κοινωνιών στην τρομοκρατία της... "Δημοκρατίας των Αγορών". Οκτώ σήμερα και οκτώ στο επόμενο, ομότιτλο κείμενο.

1. Σήμερα ζούμε την πλήρη διαστρέβλωση τού αφορισμού τού Mandeville, όπως καταγράφεται στο έργο του, "Ο μύθος των μελισσών" (1714): "private vices make public virtues" -"τα ιδιωτικά ελαττώματα στην υπηρεσία του δημοσίου οφέλους". H απληστία έχει απενοχοποιηθεί πλήρως και από αμάρτημα έχει ανακηρυχθεί σε αρετή. Οι άνθρωποι αναγνωρίζονται μόνο ως φορείς του "δημιουργικού εγωισμού" και ως οι λογικοί μεγεθυντές της χρησιμότητας, μέσα από την παντοδύναμη επιθυμία τους για μεγιστοποίηση των προσωπικών τους επωφελειών.

Όμως, η απληστία και τα συνοδά της συναισθήματα, όπως ο φθόνος, ο επιδεικτικός ανταγωνισμός, η ματαιοδοξία κ.λπ, εξακολουθούν να θεωρούνται από την κοινωνία, ως σύνολο, ηθικά και κοινωνικά, επικίνδυνες επιδόσεις, υπεύθυνες για οικονομικές ανισότητες, διαφθορά, και την ορθολογιστική στεγνά των ημερών μας. Αποτέλεσμα; Ένας αποπροσανατολισμός στα όρια της σχιζοφρένειας, μια πηγή συγκρουόμενων προτεραιοτήτων, ένα κοινό και ψυχολογικά επαχθές βίωμα των τελευταίων γενιών τού ανεπτυγμένου κόσμου.

2. Mια άλλη σχιζοφρένια, επισημασμένη από τον L. Thurow: Πώς ένα σύστημα που πιστεύει στη χρησιμότητα του ανταγωνισμού, θα συνεχίσει να την έχει, αν πάψει πια να έχει ανταγωνιστές, όπως το ευαγγελίζεται ο σημερινός νεοφιλελευθερισμός χωρίς εχθρούς;

3. Η αγορά έχει εμπορευματοποιήσει και προσπαθεί να εξηγήσει με οικονομικούς όρους κοινωνικά φαινόμενα όπως η εγκληματικότητα, οι φυλετικές διακρίσεις, η επιλογή κατοικίας, ο γάμος, ο πόλεμος, γράφει ο Κ. Παπαδημητρίου στην Καθημερινή. Κι ακόμα, η αγάπη, η υγεία, η εκπαίδευση ή η φιλανθρωπία. Το cost-benefit analysis και η συνεκτίμησή του εφαρμόζεται παντού. Στη φιλανθρωπία, γράφει ο G. Becker, μιλάμε ήδη για Charity Βusiness, στο χώρο της υγείας έχει καθιερωθεί τομέας αγοροπωλησίας οργάνων, ενώ υπάρχουν βιβλία – οδηγοί επιτυχίας για "Εthics Βusiness" (προσοχή: Ethics Business, όχι Business Εthics).

4. Η Παγκοσμιοποίηση, ίσως αναπόφευκτη για τους κοστολογούντες, έχει δημιουργήσει αταξία, ανεργία και αστάθεια. Κατέστρεψε τη βιομηχανία των επί μέρους χωρών, έριξε, απανταχού, το γενικό επίπεδο ζωής και οδήγησε σε μια χαλαρή, τυφλή και εύκολα χειραγωγούμενη κοινωνία. "Οι βραχυπρόθεσμες κεφαλαιακές ροές δεν αυξάνουν τις επενδύσεις, ούτε την ανάπτυξη. Δημιουργούν αποσταθεροποίηση, κέρδη που συσσωρεύονται και φορολογούνται ελάχιστα". Η Παγκοσμιοποίηση δεν είναι πανάκεια όπως υποστηρίζουν όσοι επιδιώκουν να επωφεληθούν από την παρουσία της.

5. Ο Ch. McMahon σημειώνει: Ό,τι δε λειτουργεί με όρους αγοράς ή δεν υπηρετεί την αγορά παύει να έχει αξία. Δεν υπάρχουν διαρκείς αξίες. Κάθε αξία ενσωματώνεται στους μηχανισμούς της αγοράς και ισχύει μέχρι να βρεθεί μια πιο αποτελεσματική που θα την αντικαταστήσει. "Οι άνθρωποι δουλεύουν χωρίς όρους και χωρίς όρια". Η ορθολογική διάσταση εκτοπίζει κάθε ηθική ή αξιολογική διάσταση.

6. Οι σχολές οικονομικών και επιχειρηματικών σπουδών κάνουν μεγάλο κακό όταν διδάσκουν στους σπουδαστές τους ότι η εγωιστική ανταγωνιστικότητα και ο ορθολογισμός είναι οι μοχλοί κάθε αποδοτικότητας. Και ότι κάθε αντίθετη συμπεριφορά είναι παραλογισμός και έξω από την ανθρώπινη φύση. Η ηθική ως βασικό προαπαιτούμενο ενάσκησης κάθε επιχειρηματικής δραστηριότητας, δεν αναγνωρίζεται πια. Κι αυτό γιατί τα οφέλη από την άσκηση ενός έντιμου εμπορίου είναι μακροπρόθεσμα. Τώρα κανένας δεν έχει την υπομονή να περιμένει την ανταμοιβή και τη γλύκα από την επαναλαμβανόμενη συναλλαγή-πώληση.

7. Η μακροπρόθεσμη απασχόληση όλο και μειώνεται. Ήδη, αντί για απασχόληση μιλάμε για απασχολησιμότητα, με την τελευταία να έχει γίνει ευθύνη του καθενός εργαζόμενου χωριστά. Αποτέλεσμα είναι "να συρρικνώνεται η αίσθηση της κοινότητας, της ομάδας, που τόσο στήριζε, ηθικά, τα μέλη της. Με την ανασφάλεια να χαρακτηρίζει τις εταιρικές υποθέσεις, είναι οξύμωρο να μιλάμε για εταιρική εργατική κοινότητα. Οι εταιρείες δεν αισθάνονται πλέον ως κοινότητες, αλλά μόνο ως περιουσίες".

8. Ο P. Drucker διαπίστωνε από καιρό: Η απελευθέρωση των αγορών δεν έφερε τις αναμενόμενες ισορροπίες. Οι έντονες διακυμάνσεις των νομισματικών ισοτιμιών έχει δημιουργήσει μια μόνιμη πηγή κερδοσκοπίας και παρασιτισμού, μέσα από "επισφαλή, υψηλού κινδύνου σχήματα, καινοφανή νομισματικά προϊόντα που παράγουν υπερκέρδη για τους ολίγους, χωρίς ίχνος παραγωγής πραγματικού αγαθού ή υπηρεσίας". Τεράστια ποσά εκτός του παραδοσιακού εποικοδομητικού τρίπτυχου: παραγωγικών επενδύσεων, παραγωγής- εμπορίου, κατανάλωσης, αναζητούν βραχυπρόθεσμα κέρδη, απανταχού της γης. Ένα "ανώνυμο χρήμα" έχει δημιουργηθεί, συνοδό της "χαοτικής λειτουργίας της αγοράς" και της γενικότερης εικονικής πραγματικότητας που βιώνουμε.

Αρθρογράφος:Γιώργος Ι. Κωστούλας
Πηγή: http://www.capital.gr/news.asp?Details=531389

Η παθολογία του συστήματος της ελεύθερης αγοράς

Σήμερα, λίγο πριν από τη συμπλήρωση του πρώτου εξαμήνου του 2008, βρισκόμαστε μπροστά σε μια φαινομενικά παράδοξη εικόνα: Η Οικονομία της Ελεύθερης Αγοράς, η οποία έχει θεοποιηθεί από τις κυβερνήσεις και τους οικονομολόγους των ανεπτυγμένων χωρών και έχει πλέον παγκοσμιοποιηθεί, δείχνει ανήμπορη να αυτορυθμισθεί και πολύ περισσότερο ανίκανη να εξασφαλίσει την ευημερία που ευαγγελίζεται. Τι συμβαίνει άραγε; Αποτελεί η σημερινή κατάσταση μια παρένθεση που οφείλεται σε κακή συγκυρία ή αποτελεί τη συνέπεια των αδυναμιών του οικονομικού συστήματος;

Προσωπικά, δεν έχω αμφιβολία ότι το παγκοσμιοποιημένο καπιταλιστικό σύστημα είναι υπερτιμημένο και παρουσιάζει δομικά προβλήματα, τα οποία το οδηγούν σε μεγάλα αδιέξοδα.

Ενδεικτικά:

• Οι αγορές αξιών και παραγώγων, που αποτελούν συστατικά στοιχεία του συστήματος και αναμφίβολα διευκολύνουν την ανάπτυξη της οικονομικής δραστηριότητας, ευνοούν ταυτόχρονα την κερδοσκοπία και μέσω αυτής τη μεγέθυνση των διακυμάνσεων των αγορών και τη σημαντική άνοδο των τιμών των εμπορευμάτων. Δεν είναι υπερβολή να ισχυρισθεί κανείς ότι οι σημερινές τιμές του πετρελαίου και των τροφίμων θα ήταν ίσως και 20% χαμηλότερες, αν δεν είχαν «βομβαρδισθεί» με υπερβάλλουσα ζήτηση κερδοσκοπικού χαρακτήρα. Η χαλιναγώγηση, όμως, των δραστηριοτήτων των γιγαντιαίων funds τα οποία λειτουργούν στις αγορές αυτές, δεν είναι εύκολη υπόθεση. Η διαμόρφωση αρχών που θα είναι υποχρεωτικά αποδεκτές σε παγκόσμια κλίμακα, θα ήταν ένα θετικό βήμα. Όμως, θα χρειαστεί αρκετός χρόνος για να βρεθεί η χρυσή τομή ανάμεσα στον περιορισμό της ελευθερίας τους (που δεν προτείνεται) και στον περιορισμό της ασυδοσίας τους (που είναι επιβεβλημένη).

• Η συγκέντρωση της οικονομικής δραστηριότητας, η οποία συνεχίζεται με αμείωτο ρυθμό, οδηγεί στη διαμόρφωση ολιγοπωλιακών καταστάσεων, περιορίζοντας την ελευθερία επιλογών για τους καταναλωτές. Η κατάσταση αυτή είναι ανησυχητική σε παγκόσμιο επίπεδο και γίνεται ακόμη χειρότερη στα πλαίσια των οικονομιών των επιμέρους χωρών. Για παράδειγμα, πόσες τραπεζικές μονάδες διαχειρίζονται το συντριπτικό όγκο των τραπεζικών εργασιών στην Ελλάδα; Πόσες είναι οι αντίστοιχες μονάδες στα πετρελαιοειδή, την κινητή τηλεφωνία, τα supermarkets, την ενέργεια, το νερό, την ακτοπλοΐα. Σύμφωνα με την οικονομική θεωρία, στα πλαίσια της ελεύθερης αγοράς, οι καταναλωτές έχουν την ευχέρεια επιλογής και έτσι επιβραβεύουν τις αποτελεσματικές οικονομικές μονάδες, αποβάλλοντας ταυτόχρονα εκείνες που ζητούν αδικαιολόγητα υψηλές τιμές για τα προϊόντα τους. Αυτό βέβαια, δεν ισχύει σε καθεστώς ολιγοπωλίων ή μονοπωλίων. Επομένως, όσο η προαναφερθείσα συγκέντρωση της οικονομικής δραστηριότητας επεκτείνεται, τόσο η αποτελεσματικότητα του συστήματος περιορίζεται, οδηγώντας στη σπατάλη πόρων.

Είναι, πραγματικά, απορίας άξιο το γεγονός ότι οι λάτρεις της «ελεύθερης» αγοράς δέχονται ευχαρίστως τις υπέρμετρες συγχωνεύσεις που περιορίζουν την ελευθερία της. Αλλά μήπως δείχνουν να ανησυχούν και εκείνοι που λόγω αρμοδιότητας χειρίζονται τα θέματα του ανταγωνισμού, στην Ευρώπη, τις ΗΠΑ, την Ιαπωνία κλπ; Είναι δύσκολο να αντιληφθούμε ότι το κέρδος δεν μπορεί να είναι μοναδικό κριτήριο αξιολόγησης των οικονομικών επιλογών; Για παράδειγμα, τι έννοια έχουν για την παγκόσμια κοινότητα τα κέρδη μιας επιχείρησης - δεινοσαύρου, η οποία «τρέφεται» με τις μερίδες εκατοντάδων ή χιλιάδων μικρομεσαίων επιχειρήσεων, τις οποίες εξαφανίζει από τον οικονομικό χάρτη; Μήπως το εξοικονομούμενο κόστος, μέσω των οικονομιών κλίμακας, δεν χρησιμοποιείται για τη μείωση των τιμών αλλά για την αύξηση των κερδών; Με άλλα λόγια, μήπως η βελτίωση της αποτελεσματικότητας των επιχειρήσεων μέσω των συγχωνεύσεων αφορά (από ένα σημείο και μετά) την μειοψηφία, μόνο, της παγκόσμιας κοινότητας;

• Οι επιχειρήσεις, στην προσπάθειά τους να διευρύνουν το περιθώριο κέρδους μέσω συμπίεσης του κόστους, προσπαθούν να περιορίσουν την αμοιβή της εργασίας και το κόστος των υλικών. Έτσι, το πραγματοποιούμενο πλεόνασμα περιέρχεται στον τρίτο συντελεστή παραγωγής, το κεφάλαιο. Την πρακτική αυτή των επιχειρήσεων την υποστηρίζουν οι κυβερνήσεις, για να προσελκύσουν επενδυτικά κεφάλαια, στοχεύοντας στην οικονομική ανάπτυξη. Η τακτική αυτή, όμως, οδηγεί μακροπρόθεσμα στον περιορισμό της κατανάλωσης, αφού μετατοπίζονται εισοδήματα από τους φτωχότερους (των οποίων το σύνολο σχεδόν του εισοδήματος επιστρέφει στην αγορά μέσω της κατανάλωσης) στους πλουσιότερους, των οποίων ένα μεγάλο μέρος του εισοδήματος επενδύεται ή διοχετεύεται στις τράπεζες. Οι τελευταίες, προσπαθώντας να επενδύσουν τα διαθέσιμα κεφάλαιά τους, εξωθούν τα φτωχότερα στρώματα της κοινωνίας να δανειστούν για να χρηματοδοτήσουν την κατανάλωσή τους. Έτσι, τους επιβαρύνουν με τόκους οι οποίοι περιορίζουν ακόμη περισσότερο την αγοραστική τους δύναμη.
Πού θα οδηγήσει αυτό; Αν δεν διακοπεί αυτός ο φαύλος κύκλος, θα ρευστοποιηθούν σιγά-σιγά τα περιουσιακά στοιχεία των οικονομικά ασθενέστερων και θα περάσουν στα χέρια των οικονομικά ισχυρότερων. Η όλη διαδικασία θα καταλήξει στη διαμόρφωση κοινωνιών στις οποίες η πλειονότητα των μελών τους θα κινείται μεταξύ φτώχειας και εξαθλίωσης. Θα αναβιώσει δηλαδή η εποχή των ακτημόνων και των γαιοκτημόνων, απλώς με άλλη μορφή. Επειδή μια τέτοια εξέλιξη είναι ιδιαίτερα αποκρουστική, ελπίζω ότι θα αναπτυχθούν ανασχετικοί μηχανισμοί, τους οποίους όμως δεν βλέπω στον ορίζοντα.

• Ο τρόπος που διεξάγεται η οικονομική δραστηριότητα είναι στην πλειονότητα των περιπτώσεων εχθρικός προς το περιβάλλον. Ειδικότερα, οι επιχειρήσεις αποφεύγουν να επωμίζονται τα κόστη αποκατάστασης των προβλημάτων που προκαλούν σε αυτό με τις παρεμβάσεις τους, διότι τα θεωρούν «μη παραγωγικά». Έτσι, το εμφανιζόμενο κόστος παραγωγής τους είναι πλασματικό, αφού δεν περιλαμβάνεται σε αυτό η δαπάνη αποκατάστασης του περιβάλλοντος. Η ευημερία, επομένως που προκαλεί η «αποτελεσματικότερη» χρήση των συντελεστών παραγωγής με την πιο πάνω πρακτική, οφείλεται απλώς στην επιβάρυνση των επόμενων γενεών, οι οποίες θα αναγκασθούν να αποκαταστήσουν το περιβάλλον, περιστέλλοντας την οικονομική τους δραστηριότητα. Δεν μοιάζει σαν να σπεύδουμε «να φάμε το ψωμί των παιδιών μας»; Δεν αναιρούνται κατά ένα μέρος τα θετικά αποτελέσματα της οικονομίας της ελεύθερης αγοράς με αυτή την τακτική;

Συμπερασματικά, η οικονομία της ελεύθερης αγοράς, η οποία αναμφίβολα μπορεί να βελτιώσει το επίπεδο της ζωής μας σε μακροπρόθεσμη βάση, σήμερα λειτουργεί με βραχυχρόνια οπτική και με έλλειμμα κανόνων και εποπτείας των αγορών. Αν αυτή η κατάσταση δεν αλλάξει, θα πρέπει να μάθουμε να ζούμε με έντονες διακυμάνσεις της οικονομικής δραστηριότητας, οι οποίες θα προκαλούν συχνές ανατροπές στο επίπεδο διαβίωσής μας και θα υποθηκεύουν το μέλλον των επόμενων γενεών.

Αρθρογράφος: Μιχάλης Γκλεζάκος